Đó là chủ đề của cuộc Hội thảo khoa học diễn ra mới đây tại Hà Nội, do diễn đàn Doanh nghiệp Việt Nam - châu Âu (VEUBF) phối hợp chủ trì.

Các đại biểu Việt Nam và quốc tế tham gia Hội thảo đã thẳng thắn chỉ ra và phân tích những thách thức lớn mà Việt Nam đang phải đối mặt về nguồn nhân lực trong bối cảnh hội nhập, từ đó trao đổi sâu về các giải pháp khắc phục.

Về những thách thức đang ảnh hưởng bất lợi đến chất lượng tăng trưởng kinh tế, nguồn nhân lực còn nhiều hạn chế cả về thể lực và trí lực; lao động qua đào tạo đến nay chỉ mới đạt khoảng 30 % và còn mang nặng những thói quen, tập quán sản xuất nhỏ, ý thức tổ chức kỷ luật, tác phong công nghiệp kém, năng suất lao động chỉ đứng thứ 77/125 nước được thống kê, thấp xa so với Indonêxia, Philipinnes, Thái Lan; tỷ trọng lao động nông nghiệp trong tổng số lao động xã hội đến nay vẫn ở mức trên 50%, trong đó phần đông chưa qua đào tạo, chuyển đổi nghề khó khăn, nguy cơ mất việc làm lớn trong quá trình hội nhập.

Thị trường lao động chưa định hình rõ, trong khi hệ thống thể chế, chính sách cần thiết lại không đồng bộ, thậm chí có những mặt hạn chế nghiêm trọng đang cản trở sự hình thành của thị trường này, đặc biệt là chính sách tiền lương, chính sách dùng người. Nhìn chung, thị trường lao động hiện đang mất cân đối khá trầm trọng: luồng đầu tư nước ngoài có xu hướng tăng, nhưng chất lượng lao động không đáp ứng kịp, hiện thời không có dấu hiệu nào cho thấy cung lao động chất lượng cao sẽ được tăng cường trong tương lai gần. Hiệu quả của những nỗ lực cải cách giáo dục và đào tạo hiện đang tiến hành vẫn rất thấp. Kỹ năng làm việc, thích ứng với yêu cầu công việc, nhất là với cái mới của đa số sinh viên tốt nghiệp cao đẳng, đại học là rất yếu.

Chính phủ, các cơ quan quản lý nhà nước đối với phát triển nguồn nhân lực họp hành và nói nhiều những chiến lược, chính sách, các chế tài và biện pháp đưa ra và đang áp dụng còn nhiều mặt quá chung chung; đầu tư cho phát triển con người không được quan tâm đúng mức; trong khi các nguồn lực khan hiếm của đất nước vẫn tiếp tục bị phân tán, dàn trải, thậm chí dồn cục bộ vào nhiều công trình chưa nhất thiết phải ưu tiên”… Có ý kiến cho rằng, đầu tư cho con người mà được quản lý chặt chẽ thì khó thất thoát, nhưng dồn vốn vào xây dựng cơ bản, vào đường sá, cầu cống… thì những kẻ hư hỏng trong bộ máy quyền lực dễ “có cơ” để trục lợi, vì thế phải chăng chính bộ phận này lâu nay vẫn thao túng chính sách đầu tư của Nhà nước, đi ngược lại chủ trương, đường lối của Đảng và lợi ích của đất nước và của nhân dân,v.v..?

Cần những giải pháp đồng bộ và quyết liệt:

-Đổi mới, bổ sung cơ chế, chính sách khuyến khích các thành phần kinh tế phát triển, thu hút nhiều lao động.

- Kiên quyết rà soát lại việc phân bổ các nguồn vốn đầu tư, khắc phục tình trạng dàn trải, triệt phá những cơ chế “ngầm” vì mục đích tư lợi, trục lợi bất chấp sự yếu kém của nền kinh tế nói chung và của nguồn nhân lực nói riêng, xác định rõ nguồn và số lượng cần thiết từ ngân sách Trung ương và vốn đối ứng của các tỉnh, thành phố để đầu tư có trọng điểm cho các dự án của Chương trình quốc gia về việc làm.

- Xây dựng đề án dạy nghề và tạo việc làm cho thanh niên, tăng ít nhất 150.000 chỗ làm việc mới hàng năm thông qua các chính sách ưu đãi đối với các cơ sở sản xuất kinh doanh, hộ gia đình.

-Mở rộng và phát triển thị trường lao động ra nước ngoài, tăng số lượng và nâng cao chất lượng lao động xuất khẩu.

- Đặt các cơ quan quyền lực, quản lý nhà nước đối với phát triển nguồn nhân lực vào các ràng buộc pháp lý minh bạch, rõ ràng, thuận lợi để giải quyết, khắc phục những vấn đề bức xúc: với 53 triệu lao động hiện có, mới chỉ có xấp xỉ 30% qua đào tạo nghề, hàng năm có 1,52 – 1,6 triệu người có nhu cầu được giải quyết việc làm; chất lượng lao động luôn thiếu hụt, thị trường lao động mất cân đối nghiêm trọng...

- Nâng cao năng lực của các trung tâm giới thiệu việc làm, xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về thị trường lao động.

- Tăng đầu tư phát triển dạy nghề hướng vào mục tiêu nâng cao chất lượng, kỹ năng làm việc, thích ứng với công việc, với công nghệ mới, bảo đảm đồng bộ giữa các yếu tố lao động - vốn - công nghệ.

- Hoàn thiện thể chế thị trường lao động, tạo hành lang pháp lý phù hợp, bảo đảm đối xử công bằng giữa các thành phần kinh tế, người lao động và người sử dụng lao động.

- Tăng cường hợp tác quốc tế trong đào tạo nguồn nhân lực, với các kế hoạch bảo đảm tính hiệu quả, có mục tiêu rõ ràng, thiết thực, có đối tác phù hợp, lộ trình hợp lý…