Thực tiễn lịch sử dân tộc Việt Nam đã chứng minh việc phát hiện, lựa chọn nhân tài và biết sử dụng người tài là vấn đề có tính quyết định đến sự suy thịnh cuẩ đất nước, sự thành bại của cách mạng. Do đó nhân tài là yếu tố cốt tử đối với một chính thể, khi yếu tố này mạnh thì đất nước phát triển, phồn vinh, ngược lại khi yếu tố này kém, thì đất nước bị suy thoái. Ðất nước thinh vượng tất ở việc cử hiền. Người làm vua thiên hạ phải lo công việc đó trước tiên (Chiếu cầu hiền của vua Lê năm 1424).

Trong phạm vi bài tham luận này tôi xin tham gia 2 ý kiến:

1. Nghiên cứu về nhân tài

2. Ðào tạo nguồn nhân lực

A. Nghiên cứu về nhân tài

I. Nghiên cứu những tiêu chí xác định là người có tài

Ðể nghiên cứu về nhân tài, trước hết phải làm rõ quan điểm và nhận thức;

I.1 Nhân tài và nghiên cứu nhân tài là khoa học

I.2 Nhân tài là nguồn lực và lực lượng sản xuất mạnh nhất, nhân tài không chỉ là “nguyên khí quốc gia”, nguyên khí thịnh thì nước thịnh, nguyên khí yếu thì nước yếu, vì thế nhân tài là nguồn nhân lực mũi nhọn, nguồn nhân lực sáng tạo, là lực lượng sản xuất mạnh nhất của phát triển. Không có tài năng, thì không có phát triển đột biến và vững chắc.

I.3 Ðào tạo và sử dụng nhân tài phải trở thành một hệ thống, một quan điểm trong chủ trương, chính sách của Ðảng và Nhà nước ta, đào tạo nhân tài phải có kế hoạch có dự án mang tầm cỡ chiến lược quốc gia.

I.4 Ðào tạo nhân tài là yếu tố vô cùng quan trọng. Ðất nước có nhiều nhân tài chắc chắn sẽ tìm ra đường tắt trong phát triển kinh tế, vừa rút ngắn được khoảng cách, vừa tạo ra tốc độ phát triển cao, vừa tránh tụt hậu.

Ðể nghiên cứu về khoa học nhân tài, xác định được những tiêu chí thế nào là người tài, chúng ta có thể tạm đưa ra một mẫu hình về người tài:

Nhân tài là người có trí tuệ, có bản lĩnh, có nhân cách, có phẩm chất, biết giải quyết thành công và thành công cao hơn bình thường những vấn đề mới, khác thường, là người phát triển đột phá trong lĩnh vực nhất định, thúc đẩy lĩnh vực đó tiến lên về chất được xã hội công nhận

Vậy tiêu chí thế nào là người có tài?

Câu trả lời đang chờ các nhà khoa học nghiên cứu xác định làm rõ những tiêu chí về người tài và phát hiện người tài? Ðể đề xuất với Ðảng và Nhà nước trọng dụng.

II. Nghiên cứu những tiêu chuẩn để tuyển chọn người có tài

Khi đã xác định được tiêu chí thế nào là người tài, bước tiếp theo cần nghiên cứu phương pháp phát hiện người tài, tiếp cận thử thách người tài và thể chế tuyển chọn người tài đứng đầu các tổ chức. Vì người tài đứng đầu các tổ chức có vị trí quan trọng đặc biệt, là người quyết định sự thành công hay thất bại của tổ chức, vì thế tuyển chọn người đứng đầu tổ chức sao cho chuẩn xác phù hợp với nhiệm vụ và khả năng, để đảm bảo sự bền vững và phát triển của tổ chức. Do đó phải xác định được tiêu chuẩn thống nhất tuyển chọn người tài cho hệ thống từ thấp đến cao, từ địa phương đến trung ương, không để từng cấp xây dựng một cách tuỳ tiện theo địa phương.

Về bản lĩnh và nhân cách người đứng đàu tổ chức phải được đánh giá qua kết quả hoạt động thực tiễn trong từng giai đoạn để khẳng định thực chất là người có tài. Vậy tuyển chọn người tài bằng cơ chế nào? theo quy luật nào?

Về phương pháp tuyển chọn, cần:

II.1 Lấy hiệu quả công tác thực tế và sự tín nhiệm của nhân dân làm thước đo chủ yếu tài năng của cán bộ.

II.2 Có phương pháp khoa học, khách quan công tâm, phát huy dân chủ, dựa vào tập thể và nhân dân để tuyển chọn cán bộ.

II.3 Khi tuyển chọn, tránh tình trạng cục bộ, địa phương, tránh định kiến, không tuyển chọn người thân quen, người xu nịnh, người cơ hội, cần tuyển chọn công khai, dân chủ.

II.4 Tuyển chọn người tài cũng cần có sự cạnh tranh như trong kinh doanh và trong đấu thầu khoa học. Người được tuyển chọn có thể qua thi cử, qua phỏng vấn, thử thách qua thực tiễn, tranh cử bằng chương trình hành động, qua bình xét của hội đồng tư vấn.

III. Nghiên cứu đề xuất các chủ trương chính sách để phát hiện và sử dụng nhân tài

Nhân tài không phải là sản phẩm tự phát mà phải được phát hiện và bồi dưỡng công phu. Nhiều tài năng có thể bị mai một, nếu không được phát hiện và sử dụng đúng lúc, đúng chỗ. Vấn đề phát hiện và sử dụng người tài hiện nay còn có những tồn tại. Sự bất cập xuất hiện ở tất cả các khâu phát hiện, đào tạo, bồi dưỡng, sử dụng và đãi ngộ người tài.

Vì vậy, cần nghiên cứu về cơ chế, chính sách, chế độ đãi ngộ thoả đáng cho người thực sự có tài sẽ là động lực giúp đội ngũ nhân tài trong lãnh đạo, quản lý điều hành tổ chức, vững vàng về chính trị, gương mẫu về đạo đức, trong sạch về lối sống, có trí tuệ, có kiến thức và năng lực hoạt động thực tiễn, gắn bó với nhân dân.