(1380-1442)

Nguyễn Trãi sinh năm 1380, quê ở chi ngại (chí linh, hải dương) sau dời về nhị khê, thường tín, hà tây. ông là dòng dõi của một quý tộc đời Trần.

Năm 1400, khi hai mươi tuổi, ông đỗ thái học sinh (tiến sĩ ) và hai cha con cùng ra làm quan cho nhà hồ. năm 1407, giặc minh cướp nước ta, nguyễn phi khanh bị chúng đưa sang trung quốc, nguyễn trãi và một người em đi theo chăm sóc. nghe lời cha khuyên, ông trở về, nhưng bị quân minh bắt giữ. sau đó, ông tìm theo lê lợi, suốt mười năm chiến đấu cùng lê lợi, ông đã góp công lớn vào chiến thắng vẻ vang của dân tộc.

Đầu năm 1428, quét sạch quân thù, ông hăm hở bắt tay vào xây dựng lại nước nhà thì bỗng dưng bị nghi oan và bị bắt giam. sau đó ông được tha, nhưng không còn được tin cậy như trước. ông buồn, xin về côn sơn. từ 1438 – 1440, lê thái tông mời ông trở lại làm việc và giao cho nhiều công việc quan trọng. ông đang hăng hái giúp vua thì xảy ra vụ nhà vua chết đột ngột ở trại vải (lệ chi viên, bắc ninh). vốn tư thù từ lâu đối với nguyễn trãi, bọn gian tà ở triều đình vu cho ông âm mưu giết vua, khép vào tội phải giết cả ba họ vào năm 1442. hơn hai mươi năm sau, năm 1464 vua lê thánh tông mới giải toả mối oan tày trời và tìm được người con trai sống sót cho làm quan.

Nguyễn Trãi còn là nhà thơ, nhà văn lớn, ông đã để lại nhiều tác phẩm có giá trị: “quân trung từ mệnh tập” , “bình ngô đại cáo”, “lam sơn thực lục”, “chí linh sơn phú” , “dư địa chí” . trong đó “chí linh sơn phú” nói về cuộc chiến đấu chống giặc minh gian khổ và anh hùng. ngoài ra, ông còn có hai tập thơ nổi tiếng: “ức trai thi tập” bằng chữ hán và “quốc âm thi tập” bằng chữ nôm.
nguyễn trãi là bậc đại anh hùng dân tộc và là một nhân vật toàn tài hiếm có của lịch sử việt nam trong thời đại phong kiến. nguyễn trãi còn là một nhà chính trị, nhà quân sự, nhà ngoại giao, nhà văn hoá tầm cỡ kiệt xuất.