(1385-1433)

Lê Lợi sinh ngày 10-9-1385 trong một gia đình hào trưởng ở Kẻ Cham, tức là Lam sơn nay là xã Xuân Lam, huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hoá. Năm Lê Lợi 21-22 tuổi là lúc quân Minh sang xâm lược nước ta. Phải sống dưới ách thống trị tàn bạo của quân Minh, Lê Lợi với lòng yêu nước thương dân mãnh liệt, đã nuôi chí lớn đánh đuổi giặc Minh, giải phóng đất nước. Năm 1416, ông cùng 18 người bạn chung chí hướng làm lễ thề tại Lũng Nhai quyết tâm đồng cam cộng khổ đánh giặc cứu nước. Sau 10 năm kháng chiến gian khổ, anh dũng, Lê Lợi và bộ chỉ huy cuộc khởi nghĩa Lam Sơn đã hoàn thành sự nghiệp vĩ đại là đánh đuổi hết quân Minh ra khỏi bờ cõi ,khôi phục nền độc lập hoàn toàn cho đất nước.

Lê Lợi lên ngôi Hoàng đế ngày 15/4/1428, lấy niên hiệu là Thuận Thiên, đặt quốc hiệu là Đại Việt, đóng đô ở Đông Kinh, tức Thăng Long (Hà Nội).

Hoàng đế Lê Lợi có nhiều nỗ lực trong việc xây dựng chính quyền trung ương tập trung, từ triều đình đến các địa phương.Trong khi xếp đặt hệ thống quan chức các cấp ,ngay từ đầu, Lê Lợi đã chú ý tới tiêu chuẩn tuyển chọn người là phải dùng người giỏi, tinh thông công việc được giao phó, có đức liêm khiết, ngay thẳng. Ông cũng có ý thức đề cao luật pháp. Đầu năm 1428, lúc chưa lên ngôi vua, Lê Lợi đã tuyên bố với các quan lại rằng: “Từ xưa tới nay trị nước phải có luật pháp. Người không có phép tắc để trị thì loạn,cho nên đặt ra pháp luật để giáo dục quan, dân biết phân biệt thiện, ác; thiện thì làm, ác thì tránh, không được phạm pháp.”

Về văn hoá giáo dục, Lê Lợi là người biết tôn trọng và bảo vệ những công trình văn hoá thuộc các triều đại trước.

Lê Lợi là một trong những nhân vật có công lao lớn nhất trong lịch sử dân tộc. Ông đã lãnh đạo nhân dân chiến đấu giải phóng đất nước thoát ách thống trị 20 năm tàn bạo của nhà Minh và khai sáng ra triều Lê, một triều đại lớn.