Tên thật là Lê Hữu Trác, sinh ngày 12 - 11 - 1720, quê ở thôn Văn Xá, làng Liêu Xá, huyện Đường Hào, tỉnh Hải Dương. Lê Hữu Trác lớn lên trong một bối cảnh xã hội cuối triều Lê đầy biến động. Ôm hoài bão: “ Trị quốc bình thiên hạ ”, Lê Hữu Trác theo học binh pháp võ nghệ rồi tòng quân và có khá nhiều chiến tích trong trận mạc.

Lê Hữu Trác bị bệnh trước khi rời quân ngũ. Sau đó ông phải gánh vác công việc vất vả, lại sớm khuya đèn sách không chịu nghỉ ngơi, bệnh càng nặng hơn, chạy chữa hai năm không khỏi. Sau nhờ lương y Trần Độc – người Nghệ An chữa khỏi và truyền y học cho ông. Vốn là người thông minh học rộng, ông mau chóng hiểu sâu y lý, tìm thấy sự say mê ở sách y học, nhận ra nghề y không chỉ lợi ích cho mình mà còn giúp cho người đời, nên ông quyết chí học thuốc. Ông muốn tìm thầy, tìm bạn để học thêm nhưng nơi trên núi hẻo lánh “ trên không có thầy giỏi để học, dưới không có bạn hiền giúp, chỉ một mình với mình, tự hỏi tự đáp mò mẫm tưởng tượng đủ thứ ” ( Lãn Ông Tâm Lĩnh).

Mùa thu năm 1754, Lê Hữu Trác ra kinh đô mong tìm được thầy để học thêm vì ông thấy y lý quá mênh mông nhưng không gặp được thầy giỏi. Ông đành bỏ tiền mua một số phương thuốc gia truyền, trở về Hương Sơn vừa học tập và chữa bệnh. Mười năm sau, ông đã thành công lớn, trở thành một thầy thuốc nổi tiếng.

Lê Hữu Trác còn mở trường dạy nghề thuốc, đào tạo học trò, truyền bá y đạo.

Năm 1780, chúa Trịnh Sâm sai triệu Lê Hữu Trác về kinh mở trường dạy nghề y. Trong ngót một năm ở Thăng Long, Lê Hữu Trác đã viết cuốn Thượng Kinh ký sử nổi tiếng.

Ông đã dành 26 năm nghiên cứu nghiền ngẫm, tổng kết kinh nghiệm, viết xong bộ sách: “ Lãn Ông Tâm Lĩnh ” trong đó chứa đựng nhiều tư tưởng y học sâu sắc và cả tư tưởng triết học.