Đồng chí TRƯƠNG TẤN SANG

Đổi mới và hoàn thiện phương thức lãnh đạo của Đảng là một trong những nội dung hết sức quan trọng trong toàn bộ công tác xây dựng Đảng trước yêu cầu, nhiệm vụ cách mạng hiện nay. Báo điện tử Đảng Cộng sản Việt Nam xin trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc bài viết của đồng chí TRƯƠNG TẤN SANG, Ủy viên Bộ Chính trị, Thường trực Ban Bí thư Trung ương Đảng về vấn đề này.

Thực tiễn phát triển phong phú về quy mô, tốc độ và chiều sâu sau 20 năm của công cuộc đổi mới đòi hỏi Đảng ta phải không ngừng xây dựng, chỉnh đốn nhằm nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu ngang tầm nhiệm vụ. Để phát huy tích cực nhất những thành tựu của 20 năm đổi mới, Đảng ta ý thức và tự đòi hỏi: Phải "Đổi mới và hoàn thiện phương thức lãnh đạo của Đảng", "...bảo đảm vừa nâng cao vai trò lãnh đạo của Đảng, vừa phát huy tính chủ động, sáng tạo, tinh thần trách nhiệm của Nhà nước, Mặt trận, các đoàn thể nhân dân, và người đứng đầu; khắc phục khuynh hướng buông lỏng lãnh đạo hoặc bao biện làm thay; phát huy sức mạnh tổng hợp của cả hệ thống chính trị", "thắt chặt mối quan hệ máu thịt giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân".

Đó là mục đích, yêu cầu và nội dung của việc đổi mới, hoàn thiện phương thức lãnh đạo của Đảng hiện nay. Có thể nói, sự thành công hay không của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa những năm tiếp theo tùy thuộc một phần cơ bản và quan trọng vào việc đổi mới, hoàn thiện phương thức lãnh đạo của Đảng. Bởi lẽ, phương thức lãnh đạo là cách thức, phương pháp, bước đi để thực hiện nhiệm vụ, nội dung lãnh đạo, là nhân tố quan trọng bảo đảm cho đường lối đi vào cuộc sống thông qua phong trào hành động cách mạng của đông đảo nhân dân lao động, dưới ngọn cờ của Đảng.

Nhìn lại hơn 60 năm cầm quyền lãnh đạo sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc, qua mỗi chặng đường, căn cứ vào nhiệm vụ, Đảng ta luôn chủ động cải tiến, đổi mới phương thức lãnh đạo phù hợp với yêu cầu phát triển của thực tiễn, khẳng định ngày càng vững chắc vị trí, vai trò quyết định mọi thắng lợi của sự nghiệp cách mạng; đồng thời, không ngừng trưởng thành và tích lũy được không ít kinh nghiệm quý báu trên phương diện này.

Đặc biệt, từ năm 1986, Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo công cuộc đổi mới toàn diện. Để thực hiện sự nghiệp đổi mới toàn diện, sâu sắc đất nước, Đảng đứng trước yêu cầu phải đổi mới nội dung và phương thức lãnh đạo, từng bước xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam - Nhà nước của dân, do dân và vì dân, xây dựng nền kinh tế nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trường, có sự quản lý của Nhà nước. Nhiều hội nghị, mà trước hết là Hội nghị Trung ương 6 (khóa VI), năm 1989, Đảng ta đề ra những quan điểm đổi mới phương thức hoạt động của hệ thống chính trị phù hợp với điều kiện mới. Bước đầu hình thành một số quan điểm cơ bản định hướng cho quá trình đổi mới nội dung và phương thức lãnh đạo của Đảng trong điều kiện Đảng cầm quyền. Đại hội VII tiếp tục khẳng định những quan điểm đó và là một nội dung quan trọng của Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội. Qua các Hội nghị Trung ương tiếp theo và Hội nghị đại biểu toàn quốc giữa nhiệm kỳ khóa VII (tháng 1-1994), các Đại hội VIII (1996), IX (2001) và X (2006), Đảng tiếp tục cụ thể hóa, làm sáng tỏ và phong phú hơn các quan điểm chỉ đạo, yêu cầu và bước đi không ngừng đổi mới phương thức lãnh đạo một cách vừa tổng quát vừa cụ thể trên các lĩnh vực của đời sống xã hội; đã đạt được nhiều tiến bộ trong thực tiễn lãnh đạo sự nghiệp đổi mới.

Bước tiến rất quan trọng là, đáp ứng yêu cầu phát triển của công cuộc đổi mới, Đảng ta nhận thức ngày càng toàn diện hơn, rõ ràng hơn, sâu sắc và ngày càng trưởng thành hơn không chỉ trong hoạch định nội dung lãnh đạo, phạm vi lãnh đạo mà còn linh hoạt, sáng tạo, đa dạng và hiệu quả hơn trong thực thi phương thức lãnh đạo đối với Nhà nước nói riêng và toàn bộ hệ thống chính trị nói chung. Các cơ quan lãnh đạo của Đảng nêu cao vai trò lãnh đạo, chỉ đạo và quyết định những vấn đề trọng yếu mà Quốc hội, Chính phủ, các ngành, các địa phương đề xuất, bảo đảm sự lãnh đạo tập trung thống nhất; khắc phục dần tình trạng hoặc ôm đồm, bao biện, hoặc buông lỏng, phiến diện, từng bước phát huy vai trò chủ động của cơ quan nhà nước trong quản lý điều hành; phát huy tính chủ động sáng tạo của các đoàn thể và tính tích cực xã hội của các tầng lớp nhân dân. Từng bước nâng cao chất lượng các quyết định, đổi mới quy trình ra nghị quyết, cải tiến lề lối làm việc, phát huy dân chủ, đề cao trách nhiệm cá nhân, củng cố và phát huy các nguyên tắc tổ chức và sinh hoạt đảng. Tập trung sức lực, trí tuệ vào việc thực hiện nhiệm vụ trung tâm là xây dựng kinh tế, củng cố và tăng cường ổn định chính trị, không ngừng đổi mới, xây dựng, chỉnh đốn Đảng là nhiệm vụ then chốt và củng cố, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, vai trò của Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể, phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc.

Mặc dù vậy, cho đến nay, việc đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng chưa tương xứng với yêu cầu đổi mới trên các phương diện của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa, nhất là những khâu đột phá, những lĩnh vực quan trọng (xây dựng đồng bộ thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, trọng tâm là đổi mới cơ chế, chính sách...; đổi mới tổ chức và phương thức hoạt động của hệ thống chính trị trong đó trọng tâm là cải cách hành chính); chưa đáp ứng hiệu quả yêu cầu đổi mới trong tổ chức và hoạt động của Nhà nước và của các đoàn thể. Trên một số lĩnh vực còn lúng túng, cả về nhận thức và tổ chức hoạt động; có không ít vấn đề chưa thật sáng tỏ; chưa cụ thể hóa và thể chế hóa được một số quan niệm, phương hướng chỉ đạo xây dựng và đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng đã được đề ra. Trong một số tổ chức và lĩnh vực, ở một số khâu, còn chưa phân định thật rõ chức năng, nhiệm vụ, mối quan hệ giữa Đảng và Nhà nước, nhất là trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, chủ động hội nhập kinh tế quốc tế... Vẫn tồn tại tình trạng bao biện lẫn tình trạng buông lỏng, thậm chí còn lúng túng ở một số phương diện. Công tác lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức thực hiện nghị quyết của Đảng vẫn là một khâu yếu, chưa khắc phục kịp thời và hiệu quả. Đảng ta nhấn mạnh: "Việc đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng còn chậm và lúng túng. Chậm nghiên cứu và ban hành những quy định cụ thể về phương thức Đảng lãnh đạo Nhà nước; chậm xây dựng các cơ chế phối hợp giữa các tổ chức trong hệ thống chính trị". Nhất là, "một số vấn đề ở tầm quan điểm, chủ trương lớn chưa được làm rõ nên chưa đạt được sự thống nhất cao về nhận thức và thiếu dứt khoát trong hoạch định chính sách, chỉ đạo điều hành... Sự chỉ đạo tổ chức thực hiện chưa tốt... Tình trạng nói nhiều làm ít, làm không đến nơi đến chốn hoặc không làm còn diễn ra ở nhiều nơi... Công tác kiểm tra, thanh tra còn thiếu hiệu lực".

Trước đòi hỏi cấp bách của đất nước hiện nay phải tranh thủ cơ hội, vượt qua thách thức, tiếp tục đổi mới mạnh mẽ, toàn diện và đồng bộ, phát triển nhanh và bền vững hơn, Đảng ta phải tiếp tục đổi mới sâu sắc, hoàn thiện hơn nữa phương thức lãnh đạo trên cơ sở thấu triệt những quan điểm cơ bản sau đây:

Một là, đổi mới, hoàn thiện phương thức lãnh đạo của Đảng phải xuất phát từ đường lối chính trị thực hiện sự nghiệp đổi mới toàn diện. Đại hội X của Đảng đã hoạch định nhiệm vụ cách mạng và nội dung lãnh đạo của Đảng, theo đó, phương thức lãnh đạo nhất thiết phải thay đổi cho phù hợp. Đó là yêu cầu khách quan của nhiệm vụ chính trị, là đòi hỏi của các cấp ủy và tổ chức đảng, của toàn bộ hệ thống chính trị.

Hai là, đổi mới, hoàn thiện phương thức lãnh đạo của Đảng phải đồng bộ với đổi mới tổ chức và cơ chế vận hành của cả hệ thống chính trị. Đây là một nội dung, một bộ phận trọng yếu của toàn bộ công tác xây dựng Đảng; là sự biểu hiện tập trung và sinh động năng lực lãnh đạo chính trị, văn hóa chính trị của Đảng. Xác định đúng, phân định rõ vị trí, chức năng, nhiệm vụ, tổ chức và mối quan hệ giữa Đảng với các tổ chức khác trong hệ thống chính trị, đặc biệt là với Nhà nước trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.

Gắn việc xây dựng, đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng với việc kiện toàn nâng cao chất lượng hoạt động của các tổ chức trong hệ thống chính trị phải có bước đi phù hợp.

Ba là, đổi mới, hoàn thiện phương thức lãnh đạo của Đảng phải phù hợp với trình độ trí tuệ của đội ngũ cán bộ, đảng viên, trình độ dân chủ của Đảng, trình độ dân chủ của toàn xã hội và hệ thống tổ chức của Đảng, đặt vững trên nền tảng nguyên tắc tập trung dân chủ. Có thể nói, đây là một trong những vấn đề có tính quyết định. Hệ thống tổ chức bộ máy đảng, bản lĩnh, trình độ và phong cách lãnh đạo của người đứng đầu cấp ủy có ảnh hưởng quan trọng đến phương pháp lãnh đạo, lề lối và phong cách làm việc của cấp ủy và tổ chức đảng. Do đó, bảo đảm nguyên tắc tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách, bí thư cấp ủy phải thật sự là người tiêu biểu về phẩm chất, trí tuệ về phong cách công tác; đồng thời, cụ thể hóa, thể chế hóa quan điểm, chủ trương đổi mới phương thức lãnh đạo thành điều lệ, quy chế, quy trình công tác là rất quan trọng. Nâng cao trình độ mọi mặt, trước hết là trình độ chính trị và trình độ học vấn của đội ngũ cán bộ, đảng viên. Phát huy dân chủ trong Đảng một cách mạnh mẽ làm tiền đề và động lực phát huy dân chủ xã hội một cách đúng hướng, toàn diện nhằm góp phần xây dựng, chỉnh đốn Đảng một cách chủ động và hiệu quả.

Bốn là, đổi mới, hoàn thiện phương thức lãnh đạo của Đảng phải đặt trong mối liên hệ của sự phát triển khoa học lãnh đạo, quản lý và điều kiện, phương tiện kỹ thuật phục vụ sự lãnh đạo. Theo quy mô và tốc độ của công cuộc đổi mới, dù muốn hay không, việc đổi mới phương thức lãnh đạo của Đảng phải sử dụng một cách phù hợp và hữu hiệu thành tựu của các khoa học chuyên ngành và liên ngành (điều khiển học, tâm lý học, xã hội học, tin học và các phương tiện kỹ thuật giáo dục và truyền thông...). Đó là yêu cầu, nhu cầu phù hợp với xu thế phát triển hiện nay.

Năm là, phải lấy hiệu quả của việc tổ chức thực hiện đường lối chính trị, sự trưởng thành toàn diện của Đảng, của hệ thống chính trị, trình độ phát triển dân chủ của xã hội, mối liên hệ mật thiết giữa Đảng, Nhà nước và nhân dân làm thước đo quyết định sự thành công hay không của việc đổi mới, hoàn thiện phương thức lãnh đạo của Đảng. Đây là sự kiểm chứng đúng đắn và nghiêm khắc nhất vai trò, năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng. Các cấp ủy, các tổ chức đảng từ Trung ương tới chi bộ, mỗi đảng viên phải lấy đó làm tiêu chí để tự soát xét, đánh giá mình, từ đó chủ động điều chỉnh kịp thời phương pháp, hình thức công tác phù hợp trong việc lãnh đạo thực hiện đường lối chính trị.