Đường Lâm, tên nôm là kẻ Mía, xã Đường Lâm gồm 9 thôn, trong đó làng cổ Đường lâm được xác định là làng Mông phụ. Các làng Cam Thịnh, Đoài Giáp, Cam Lâm nằm trong không gian văn hoá làng cổ này. Theo tài liệu của cố Giáo sư Trần Quốc Vượng thì Đường Lâm được bao bọc bởi tứ giác nước (sông Đà, sông Tích), một chi lưu nối sông Đà và sông Đáy. Đường lâm với 36 gò đồi là “vùng trước núi” của Non Tản. Vì không được phù sa mới Hồng, Đà bồi tụ nên đất đá ong hoá nên khai thác đá ong để xây nhà, xây mộ… là bản sắc địa văn hoá khác của xứ Đoài. Đường Lâm là nơi hội đủ các giá trị văn hoá của làng cổ Việt Nam, tiêu biểu của Hà Tây và cả nước. * Di sản văn hoá vật thể gồm 21 di tích: đình, chùa, đền miếu, nhà thờ họ, phủ thờ, lăng mộ… Trong đó 10 di tích được xếp hạng di tích quốc gia và cấp Tỉnh. Chùa Mía nằm trong danh mục di tích quốc gia đặc biệt. Ngoài ra còn còn có hàng trăm ngôi nhà cổ được xây bằng chất liệu đá ong đặc trưng của xứ Đoài. tập trung ở các làng Mông Phụ, Đông Sàng, Cam Thịnh, Đoài Giáp. Cổng làng Mông Phụ cũng là một trong những cổng làng có niên đại sớm ở Hà Tây. Còn nhiều cổng xóm, cổng nhà có giá trị độc đáo về kiến trúc và nghệ thuật dân gian. * Di sản phi vật thể : Bảo tồn được nhiều lễ hội, phong tục tôn vinh các anh hùng dân tộc, lưu giữ hơn 2000 trang văn bản Hán Nôm ghi chép thần phả của các làng, gia phả các dòng họ, gia đinh. Các tác phẩm văn học, văn hoá, y học và bia ký, hoành phi, câu đối, văn tự trên các bản khắc gỗ ở các di tích, các truyền thuyết, cổ tích, tục ngữ, ca dao, dân ca… * Môi trường và cảnh quan sinh thái: Tụ cư trên mảnh đất trung du, những quả đồi thấp như bát úp nối vùng đồi gò với ngọn chủ sơn Ba Vì tạo ra cảnh quan sinh thái đẹp, gắn với những địa danh mang tính huyền: Đồi Gươm, Đồi Hổ Gầm. Cộng với truyển thuyết về Phùng Hưng, Ngô Quyền, Đường Lâm được mệnh danh là “Địa linh nhân kiệt”. Ở Đường Lâm có nhiều cây cổ thụ hàng trăm năm tuổi. Độc đáo nhất là rặng duối cổ trện 1000 năm, tương truyền là nơi buộc voi, ngựa từ thời Phùng Hưng, Ngô Quyền. * Đặc sản và nghề truyền thống: Mía để làm đường mật, cơm phố Mía, gà Mía… |
