Trong những năm gần đây, Giáo dục – Đào tạo luôn là một vấn đề “nóng” thu hút được sự quan tâm của mọi tầng lớp nhân dân. Vẫn còn đó quá nhiều bất cập, quá nhiều tranh cãi xung quanh Hệ thống Giáo dục – Đào tạo của Việt Nam. Chính vì thế, việc quan sát, tìm hiểu mô hình giáo dục ở các quốc gia có nền Giáo dục tiên tiến đối với Việt Nam lúc này là một việc làm hết sức cần thiết để có thể tiếp thu, học hỏi và vận dụng sáng tạo, linh hoạt vào điều kiện đặc thù của nước nhà, từ đó dần xây dựng được môi trường giảng dạy học tập tốt hơn cho Nguồn nhân lực Việt Nam. Dưới đây là một ví dụ về một quốc gia Bắc Âu có nền Giáo dục được đánh giá rất cao trên thế giới trong thời gian qua.
Là một quốc gia có 6 triệu dân, Phần Lan đã vươn lên thành một trong những nước có nền Giáo dục thành công nhất thế giới. Điều này đã khiến các nhà giáo dục từ khắp nơi trên thế giới đến đây để thăm quan và tìm hiểu.
Theo những số liệu tổng quát, Hệ thống Giáo dục của Phần Lan chẳng có gì xuất sắc so với các nước tiên tiến khác. Trẻ em ở đây đến 7 tuổi mới đi học, và ngân sách chi tiêu của Chính phủ cho mỗi học sinh chỉ ở mức trung bình trong Khối các nước Công nghiệp và thấp hơn nhiều so với con số khoảng 8000 USD của Hoa Kỳ. Các trường Tiểu học ở Phần Lan không có những chương trình dành riêng cho học sinh xuất chúng và sỹ số mỗi lớp thường là 30 học sinh. Tuy nhiên, trong mấy năm vừa qua, Phần Lan đã liên tiếp qua mặt 31 quốc gia khác trong Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), để dẫn đầu trong những cuộc thẩm định về học lực Quốc tế. Trong khi đó cường quốc hàng đầu thế giới là Hoa Kỳ chỉ được xếp vào hạng trung bình từ hạng thứ 15 cho đến 19.
Bên cạnh đó Hệ thống Giáo dục Phần Lan còn có những thành quả vượt bậc khác khiến cho những nhà giáo dục trên khắp thế giới phải thán phục.
Các số liệu thống kê cho thấy chỉ có 3% học sinh Phần Lan bỏ học trước năm 16 tuổi, với 70% học tiếp Trung học đệ nhị cấp và 27% theo học các trường chuyên nghiệp. Một chỉ số khác cho thấy hiệu quả giáo dục rất cao ở Phần Lan là khoảng cách chênh lệch về học lực giữa học sinh giỏi và học sinh kém nằm ở mức thuộc hàng thấp nhất thế giới, tương đương với các số liệu của hệ thống giáo dục Nhật Bản và Triều Tiên.
Theo nhận xét của các chuyên gia, có nhiều yếu tố phức tạp đã giúp cho Phần Lan có được nhiều thành công về mặt giáo dục, trong đó có những yếu tố đặc thù mà các nước khác khó có thể có được, chẳng hạn như dân số không đông, lại tương đối đồng nhất, và phần lớn dân chúng có mức sống khá sung túc. Một yếu tố đặc biệt quan trọng mà các nước khác có thể học được ở Phần Lan là tinh thần dân chủ trong công tác giáo dục của quốc gia Bắc Âu này. Bộ Giáo dục Phần Lan nói rằng: “Nguyên tắc chỉ đạo của nền giáo dục Phần Lan là sinh hoạt dân chủ, lấy học sinh làm gốc. Các trường không hề thực hiện việc tuyển chọn học sinh trong bất cứ giai đoạn nào. Tất cả học sinh được học chung một lớp và hoàn toàn không có chuyện ở lại lớp hay học nhảy cóc lớp. Học sinh được tự do lựa chọn những gì các em muốn học và tự quyết định việc nên học tiếp bậc Trung học đệ nhị cấp hay vào học ở các trường Chuyên nghiệp. Giáo viên chỉ hướng dẫn các em trong việc lựa chọn”.
Bên cạnh đường lối dân chủ đó, học sinh Phần Lan không phải thi cử nhiều như các nước khác. Các em chỉ phải tham gia các cuộc thi trắc nghiệm trong lớp hoặc những cuộc khảo hạch ở trường như học sinh ở những nước khác. Kỳ thi Toàn quốc duy nhất mà học sinh Phần Lan phải trải qua là kỳ thi Tốt nghiệp Trung học.
Ngoài ra đặc điểm nổi bật trong Hệ thống Giáo dục Phần Lan là công tác thanh tra học đường. Tiêu chí khi dánh giá một trường là hỗ trợ và giúp đỡ nhân viên nhà trường phát triển, chỉ hướng dẫn mà không bao giờ chỉ trích, không công khai kết quả thanh tra và cũng chẳng hề lập ra một bảng xếp hạng nào để phân biệt trường giỏi, trường kém. Chính phủ cũng dành cho các vị hiệu trưởng và các giáo chức quyền tự trị cao độ. Các trường chỉ cần tuân theo một giáo trình có tính chất cốt lõi của quốc gia, ngoài ra họ được hoàn toàn tự do giảng dạy theo phương cách mà họ muốn.
Song song với những yếu tố trên, có một yếu tố đặc biệt quan trọng đã giúp cho nền Giáo dục Phần Lan đạt được thành tựu vượt bậc như ngày nay là phẩm chất và địa vị xã hội của giáo chức. Tất cả các giáo chức ở Phần Lan phải có ít nhất một văn bằng cao học trong ngành Giáo dục, và mặc dù lương bổng không cao như ở các nước Công nghiệp khác nhưng nghề giáo ở Phần Lan được mọi người quí trọng. Nhờ vào địa vị xã hội cao và nhiều quyền hạn trong lúc giảng dạy nên rất nhiều sinh viên Phần Lan muốn theo ngành Sư phạm. Đó cũng là một cách tích cực để phát triển và đầu tư Nhân tài – Nhân lực cho công cuộc giáo dục của quốc gia, từ đó xây dựng được một đội ngũ trí thức phong phú cho đất nước.