Những tưởng với 10 ngày là đã quá đủ để cảm nhận hết về đất nước và con người Nam Phi. Thực tế, nó chưa hề thấm tháp gì, bởi Nam Phi, một kho báu của trái đất về tài nguyên cũng như vẻ đẹp kỳ thú có diện tích rộng lớn tới hơn 1,3 triệu km2, nghĩa là rộng gấp 5 lần nước Anh và 4 lần Việt Nam. Tuy vậy, Nam Phi lại chỉ có hơn 42 triệu dân thuộc nhiều sắc tộc với 11 ngôn ngữ chính thống. Tất cả đã tạo nên một vẻ đẹp thật đa sắc và đầy bí ẩn.

Chuyến đi của đoàn nhà báo Việt Nam chúng tôi gồm có 3 báo và Đài truyền hình Việt Nam. Bộ Ngoại giao Nam Phi mời Việt Nam là có nhã ý muốn giúp bạn giới thiệu về đất nước Nam Phi xa xôi với nhân dân Việt Nam trước khi Tổng thống Nam Phi Thabo Mkebi sang thăm nước ta trong một ngày gần đây theo lời mời của Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết.

Thiên nhiên kỳ thú và giàu đẹp

Chúng tôi chưa có dịp đến được những vùng khai thác vàng nổi tiếng của Nam Phi như Free State hay "Thủ đô kim cương" của thế giới như Kimberley vốn đã quá lừng danh trong lịch sử từ thế kỷ 19 và đã làm cho cả thế giới phải hướng về xứ sở được coi là công nghiệp hóa sớm nhất của lục địa Đen. Nhưng chúng tôi cũng đã được bạn đưa tới dừng chân ở mũi Hảo Vọng thuộc thành phố Cape Town, nơi mà vô vàn du khách đến với Nam Phi đã phải thốt lên: "Nếu chưa đứng ở mũi Hảo Vọng thì chưa được xem là đã đến Nam Phi!". Ở đó, người ta có thể nhìn một lúc ra cả hai bờ biển Đại Tây Dương và Ấn Độ Dương ngập tràn nắng và gió biển, nhìn những chú chim mòng bay rồi đậu đặc quánh cả một eo biển, còn trên bờ thì những chú đà điểu hoang dã vẫn tha thẩn kiếm ăn, chẳng hề biết sợ người là gì...

Chính vì vậy, Cape Town đã được hãng BBC bình chọn là "1 trong 50 nơi bạn muốn đến trước khi chết", được đứng vào những địa danh đầu tiên trong danh sách những vùng du lịch nổi tiếng thế giới, thậm chí còn trên cả Kim tự tháp ở Ai Cập và Taj Mahal ở Ấn Độ.

Hệ thống động, thực vật ở Nam Phi cũng thật phong phú. Rất nhiều du khách đến với đất nước này cũng là để khám phá về nó. Chúng tôi được đưa vào thăm khu bảo tồn thiên nhiên Quốc gia Pilanesberg, ngay bên cạnh khu du lịch nổi tiếng thế giới Sun City.

Lần đầu tiên tôi được chứng kiến những chú tê giác lững thững gặm lá rừng mà không sợ các tay săn bắn đe dọa. Cũng thật là thú vị với những chú hươu cao cổ, những chú voi, những chú trâu rừng, lợn lòi tha thẩn kiếm ăn. Xem ra, mỗi loài hùng cứ một khu vực riêng và có vẻ như được bảo tồn bằng cách nào đó. Chúng tôi thăm khu rừng bằng chiếc xe kiểu nhà binh chở lính, cao ngất nghểu (chắc sợ thú dữ ngoạm vào người?!). Anh lái xe nói rằng, cũng không phải chuyến vào rừng nào cũng gặp hổ, báo, sư tử, hà mã - những "ông lớn" của rừng châu Phi. Dù sao thì cũng tạo cho du khách sự hồi hộp, căng thẳng và thú vị khi ngóng chờ.

Nơi có nhiều khách sạn tốt nhất thế giới

Tôi thật bất ngờ khi được biết, Nam Phi là một đất nước có tới 5 trong số 10 khách sạn hàng đầu thế giới và cũng là nước đứng hàng thứ 2 trong số 100 nước có nhiều khách sạn nhất thế giới.

Và một điều khiến chúng tôi phải choáng ngợp là khi đoàn được bố trí cho ở khu du lịch nổi tiếng thế giới Sun City, lại được hưởng một phần dịch vụ của căn phòng đặc biệt, mà theo như lời của anh chàng dẫn đoàn ở bộ phận quan hệ truyền thông thì giá của phòng đó lên tới 35 ngàn R (tương đương 5.000 USD). Nghe nói, phòng dành cho tổng thống, cho tỉ phú nơi đó là khoảng 6.500 USD/phòng/đêm.

Thật ra, ban đầu bạn định bố trí cho chúng tôi nghỉ và làm việc 2 ngày ở khách sạn Palace of the Lost City, một trong bốn khách sạn cao cấp trong khu Sun City thuộc tỉnh North West, nơi đã diễn ra cuộc thi hoa hậu thế giới cách đây ít năm. Nhưng rồi có lẽ vì có khách đã "lấp" chỗ trống nên chúng tôi chỉ được hưởng có 1 đêm nghỉ mà "không có ngày". Nói "không có ngày" là bởi suốt cả thời gian trước khi về đêm, chúng tôi chưa được nhận phòng mà phải rong ruổi nghe bạn giới thiệu đủ thứ dịch vụ giải trí trên đời, nói cách khác là "xem chay" chứ không được hưởng thụ. Chúng tôi đoán rằng, chẳng qua mình mới chỉ được nghỉ đêm trong phòng VIP chứ đâu đã được hưởng các dịch vụ VIP như một thực khách (!?). Thì ra, bạn muốn quảng bá du lịch cho khu resort này nhưng lại tính toán khá căn cơ. Đến như bữa ăn cũng do Bộ Ngoại giao lo chứ không phải do khách sạn chiêu đãi. Đúng là cách tính của nhà tài chính đã làm nên cả một tập đoàn khách sạn Sun International tầm cỡ, với 27 khu resort nổi tiếng trên toàn thế giới, chưa kể ở Nam Phi.

Nam Phi có những vùng du lịch hết sức đặc biệt và hút khách. Nam Phi rất chuyên nghiệp trong cách làm du lịch. Chúng tôi đến thăm thành phố Gauteng thuộc Johannesburg, với đặc điểm nổi tiếng nhất thế giới là không nằm cạnh bất cứ nguồn nước chính nào và ở độ cao 6.000 feet so với mặt nước biển. Ở đây, ngành công nghiệp không khói đã phát triển rất tốt, chiếm tới 32% lực lượng lao động phục vụ du lịch.

Ở Gauteng, du khách sẽ được thăm bảo tàng tiền sử của người châu Phi, được đến những quán rượu và hộp đêm mang đặc trưng Nam Phi, những sòng bạc lớn, những khu chợ trời sầm uất và đặc biệt ở đó có một con phố nhỏ, phố Vilakagi ở Soweto, địa danh duy nhất trên thế giới có đến 2 cư dân sinh sống được nhận giải Nobel vì Hòa bình, đó là cựu Tổng thống Nelson Mandela và mục sư Desmond Tutu.

Khi chúng tôi đến thăm căn nhà nhỏ của Nelson thời trai trẻ, hướng dẫn viên một mực cự tuyệt không cho phép đoàn quay phim, chụp ảnh. Khi được nêu lý do rằng đây là đoàn nhà báo Việt Nam sang thăm, mục đích là để tuyên truyền cho người Việt Nam biết về Nam Phi, về ông Nelson, thì cô vui lòng cho chúng tôi tác nghiệp thoải mái, thậm chí còn đòi hướng dẫn cách nói những câu tiếng Việt thông thường rồi tự mình lẩm bẩm một cách thích thú.

World Cup 2010 ở Nam Phi

Không chỉ đất nước Nam Phi mà cả lục địa châu Phi đang hãnh diện vì lần đầu tiên họ được tổ chức Vòng chung kết bóng đá thế giới 2010. Tiến sĩ Danny Jordaan, Giám đốc điều hành Ủy ban Tổ chức World Cup 2010 đã tiếp chúng tôi và ông cho biết, kể từ World Cup năm 1990 ở Italia đến nay, đây là lần đầu tiên trận chung kết sẽ được đá trên sân vận động có sức chứa 98.700 chỗ ngồi. Sân Soccer City ở Johannesburg đang được xây dựng lớn hơn nhiều so với các sân ở Nhật, Hàn Quốc hoặc CHLB Đức mới đây đăng cai. Chi phí để xây dựng sân đã lên tới hàng tỉ euro. Ngoài ra, Nam Phi cũng đang khẩn trương xây mới 4 sân nữa cùng với nâng cấp 5 sân có sẵn đảm bảo tiêu chuẩn mà FIFA yêu cầu. Ngoài ra, hệ thống đường sá, viễn thông, ngân hàng, sân bay, khách sạn... cũng đang được chỉnh trang, nâng cấp nhằm phục vụ cho World Cup 2010 lần đầu tiên người dân châu Phi được vinh hạnh đăng cai.

Một vùng đất hứa, có nhiều cơ hội để đầu tư

Johannesburg được biết đến như một thành phố có trung tâm kinh tế lớn nhất không phải chỉ của Nam Phi mà cả châu Phi. Trước đây, nó còn được biết đến nhờ phong trào khai thác vàng rầm rộ và hỗn loạn nổi tiếng. Còn bây giờ, nó được hầu hết các doanh nghiệp chọn làm trụ sở văn phòng, là trung tâm chứng khoán của châu Phi và cũng là nơi ký kết các hợp đồng kinh tế có giá trị lớn trên thế giới.

Kinh tế Nam Phi có nhiều tiềm năng để phát triển bởi lẽ ở đây, cơ sở hạ tầng của bạn khá chuẩn mực. Đường bộ, đường sắt, đường thủy, đường hàng không và các cảng biển đều đạt tiêu chuẩn quốc tế. 8.000 km đường cao tốc và 1.500 km đường đôi tiêu chuẩn quốc tế chạy suốt các ngả đường đất nước. Giá điện thì rẻ đến bất ngờ (khoảng 262 VNĐ/kw), khó ai có thể cạnh tranh nổi. Không những vậy, Nam Phi còn có dư để đáp ứng 2/3 nhu cầu về điện cho toàn châu Phi.

Hiện nay, sản phẩm xuất xứ từ Nam Phi đã có mặt ở hầu khắp các thị trường lớn trên thế giới. Các hiệp định thương mại của Nam Phi đã ký với nhiều nước, trong đó có Việt Nam. Việc Việt Nam gia nhập WTO là một cột mốc quan trọng để 2 nước dễ dàng hơn trong hợp tác làm ăn, xóa bỏ những rào cản mà trước đây còn vướng. Chính điều này đã đem đến nhiều cơ hội cho các nhà đầu tư. Bên cạnh đó, nguồn nguyên liệu dồi dào, giá cả dễ chấp nhận và nhân công cũng khá thấp đã khiến cho sức hút của Nam Phi càng hấp dẫn với các nhà đầu tư nước ngoài. Hy vọng rằng Việt Nam sẽ tìm thấy những cơ hội làm ăn với Nam Phi ngày một nhiều hơn. Ví dụ, Nam Phi có thể xuất khẩu sang Việt Nam gỗ chưa chế biến, hoa quả tươi, hoa quả đóng hộp, trang thiết bị khai thác mỏ, thiết bị phục vụ nông nghiệp, sản phẩm công nghiệp, các giải pháp công nghệ viễn thông, công nghệ lọc nước, thép, phân bón... Còn Việt Nam có thể xuất khẩu sang Nam Phi đồ nội thất bằng gỗ, cao su...

Điều rất quan trọng nữa là chúng ta cần xem Nam Phi như một cửa ngõ lớn bước vào thị trường châu Phi với số dân là 180 triệu người. Việc lập các văn phòng đại diện ở Nam Phi cũng có nghĩa là lập văn phòng chung cho một số nước thuộc thị trường SACU (khối tiểu vùng kinh tế của 7 nước), nếu hướng tới cả thị trường này thì sẽ được ưu đãi về thuế.

Một cộng đồng người Việt nhỏ bé nhưng gắn bó

Khi chúng tôi sang Nam Phi, các bạn bên Bộ Ngoại giao Nam Phi đã có nhã ý cho đoàn tiếp cận với cộng đồng người Việt ở Nam Phi để tìm hiểu về kiều bào mình.

Người mà chúng tôi được tiếp cận là anh Tuấn, nhà thiết kế đồ trang sức và cũng là chủ xưởng chế tác, chủ cửa hàng bán đồ kim hoàn ở thành phố Port Elizabeth, phía đông Nam Phi.

Tuấn còn rất trẻ. Anh sinh năm 1975 trong một gia đình có công ty kinh doanh vàng bạc ở Hà Nội. Anh sang lập nghiệp bên đó đã 3 năm và mới đây đã đưa cả vợ con sang định cư. Tuấn đã đưa cả kỹ thuật viên, cả thợ kim hoàn ở trong nước sang với ý đồ còn lớn hơn: dạy nghề kim hoàn cho người sở tại. Cái khéo léo của người Việt Nam ta không phải người nước nào cũng có. Chính vì vậy, anh đang trình cơ quan sở tại dự án mở trường đào tạo nghề cho người Nam Phi ngoài công việc buôn bán, chế tác vàng bạc.

Chúng tôi được biết cộng đồng nhỏ bé người Việt ta ở thành phố cảng này chỉ có 25 người (cả Nam Phi chỉ có trên năm chục người), hầu hết mới sang vài năm nay, hoặc mở công ty làm ăn buôn bán, hoặc là đi học. Họ sống rất đùm bọc nhau.

Trần Anh và Khoa, hai bạn trẻ đều kinh doanh xuất nhập khẩu gỗ (xuất gỗ chưa chế biến sang Việt Nam rồi nhập gỗ thành phẩm hoặc sản phẩm bàn ghế trở về Nam Phi để bán), tỏ ra hài lòng với công việc mà mình đang làm bên này, tuy rằng cũng có những mối quan ngại như về an ninh chưa thật an tâm. Riêng vấn đề này, theo chúng tôi tìm hiểu, quả là cũng khá phức tạp và phần nào tác động đến tâm lý du khách khi đến với Nam Phi. Thường thường du khách ngoại quốc cũng được các nhà cung cấp dịch vụ du lịch dặn dò khá kỹ, ví dụ không nên đi một mình vào phố vắng lúc đã khuya, vào những khu người da đen ở theo lối tạm bợ... Hoặc như trong làm ăn thì thủ tục giấy tờ trong giao dịch, cấp phép đôi khi cũng khá chậm chạp, ách tắc...

Một điều thật thú vị do các bạn bật mí với chúng tôi: "Cộng đồng người Việt ở thành phố này tuy rất ít, nhưng cuối tuần luôn duy trì đều đặn các trận đấu bóng đá giao hữu với cộng đồng người Hoa ở đây. Họ đông lắm, có cả trăm ngàn người, ấy thế mà chúng em chưa chịu thua trận "giao hữu quốc tế" nào đâu nhé!".

Ghi chép của Quốc Phong